Ayfer T. Ünsal
- Öncelikle "yapışmaz" nedir?
Yapışmaz; kimyasal bir yüzey kaplamasıdır. Bu kaplama, son derece iyi bir iletken olup, yanmadığı ve üzerine herhangi bir maddenin yapışmasına izin vermediği için adeta yüzyılın icadıdır. Yapışmazın yerini doldurabilecek başka kimyasal bir madde henüz yoktur. Uzay araştırmalarından tekstile; iletişimden otomobil üretimindeki hayati parçalara ve kadınların kişisel bakım ürünlerine varana kadar çok geniş yelpazede kullanılan alternatifsiz bir maddedir.
- Yapışmaz, mutfak gereçlerinde kullanılmaya nasıl başlanmış?
Yapışmazı, soğutucularla ilgili bir araştırma yaparken, 1938 yılında kimyager Dr. Roy Plunkett, tesadüfen buluyor. Maddenin resmi adı: PTFE (Poli tetra fluoroethylene)... Dupont firması bu buluşa "teflon" adıyla patent alıyor. Bugün dünyada yapışmazın ana maddesini üç firma üretiyor. Ancak milyonlarca alt kimyasal madde üreticisi firma, ana hammaddeyi alıp, başka kimyasallar ilave ederek tencere-tava üretiminde kullanılan yapışmazı üretiyorlar. Dupont, yapışmazın hammaddesini üretenlerden biri ve "teflon’’ markasının da sahibi. Markasını kullanmak isteyenler için bir şartı var: Üreticinin yeterliliğini denetliyor. Ülkemizde, tencere-tava üreten 180 firma var. Ancak, bunların içerisinde sadece üç firmanın Dupont’tan resmi lisansı var.
- Yapışmazın kanser yaptığı yolunda haberler yayınlanıyor...
Medyada "Amerika’da teflon yasaklandı" diye haberler çıktı. Oysa haberin gerçeği asla böyle değil. Mesele, yapışmazın, tencere ve tava üreten fabrikalara gelmeden önce kimyasal üretimini yapan firmaların bacalarından çıkan gaz, duman ve buharın kuşların solunum sistemine zarar vermesidir. Yani, yapışmaz kanser yapmıyor. Üretim sırasında çıkan, doğaya salınan gazların zararlı olması nedeniyle Amerikan Çevre Örgütü ve üretici firmalar, bu maddelerin 2015 yılına kadar üretimden çıkarılmasına çalışıyorlar.
- Denetimsiz şekilde üretilen mutfak eşyaları ne gibi riskler taşır?
Ülkemizde denetimsizce çalışan bazı üreticilerin kullandıkları ve günlük değiştirdikleri metal için, üzeri mürekkeple kaplı, kurşuna bulanmış atıkları hurdacılar topluyor. Bu atıklar hurdacılar tarafından maalesef tava üreticilerine atık metal olarak ulaştırılıp, bir süre sonra da karşımıza üzeri yapışmazla kaplanmış tava ve tencere olarak çıkıyor. Denetimsizliğin acı bir sonucu olarak…
- Doğru mu anladım? Yapısı ve içerdiği atıklar son derece tehlikeli olan metalin üzerine yapışmaz kaplanıyor ve insanlar da onların içerisinde yemek pişiriyorlar... Peki, daha başka nasıl tehlikelerle karşı karşıyayız?
Yine bazı üreticiler, içerisinde kadmiyum (birinci dereceden kanserojen maddedir) bulunan dış boya kullanmaktalar. Bu son derece sakıncalıdır. Tencere ve tavaların dış yüzeyinde kullanılan bu tür boyalar ısıya dayanıklı olmadığı için, ocağın üzerine konulduğunda ısı karşısında eriyip buharlaşarak solunum yoluyla zarar verir. Ayrıca kapakta biriken buharla yoğunlaşarak tekrar pişmekte olan yemeğin içine döner ve yemekle yutulan bir zehir haline gelir. Raflardaki rengarenk ve albenili ürünlerin büyük bir kısmı maalesef bu tür boyalardan imal edilmektedir. En emin yöntem, iç kaplamada kullanılan yapışmazı üreten firmanın kim olduğunun ürünün üzerinde yazıp-yazmadığına bakmaktır. Bu da bir sticker’le ilan edilmiştir.
- Peki yapışmazı kullanırken nelere dikkat etmeliyiz?
Yapışmaz yüzeye metal kaşık, çatal kullanılmaz, ürün boşken yüksek ısıya maruz bırakılmaz. Sıcak olan tavayı aniden soğuk suyun altına koymamak gerekir. Bunları yaparsanız, soğuduktan sonra üzerindeki kalıntıların çok daha rahat temizlendiğini görürsünüz. Aşındırıcı maddelerle yıkanmaması gerekiyor. Zaten kaygan bir yüzey olduğu için çok güzel temizlenir. Bulaşık süngerinin yeşil tarafını bilhassa kullanmayın.
- Satın alırken dikkat etmemiz gerekenleri de özetler misiniz?
Üretim standartları bağımsız firmalarca denetlenen, kaliteye yatırım yapan, AB normlarına, Amerikan standartlarına uyum sağlamış ve bu ülkelerin pazarlarında da satış yapan firmaların ürünlerini tercih etmelisiniz. Herşeyden önemlisi, insana, insan sağlığına saygısı olan üreticilerin ürünleri için endişe yersizdir.
|
